دعوت به خواندن اصول شکسته نویسی اثر علی صلح جو/فریبا حاج دایی
«کتابخوانی را با کتیبهخوانی یکی نگیریم» این حرف اصلیِ علی صلحجو در کتابی است که به تازگی از سوی نشر مرکز به بازار عرضه شده است. به جرأت میتوان ادعا کرد که خواندن این کتاب برای هر نویسنده، مترجم و یا هر خوانندهی حرفهای از اوجب واجبات است، تا شاید کمی از هرجومرجِ بازار شکستهنویسی کم شده و بندی بر این چینی ترک خورده زده شود. «اصول شکستهنویسی» که عنوان دیگر آن«راهنمای شکستن واژهها در گفتوگوهای داستان» است، به تازگی به شمارگان 2200 به بازار آمده و در پی آن است که شاید بتواند با عرضهی یک قانونمندیِ کموبیش کلی راهی برای«قاعدهمند کردن شکستهنویسی» عرضه کند. در کتاب آمده: «تا زمانی که شکستهنویسی قاعدهمند نشود و صرفاً با سلیقهی فردی پیش برود، راه به جایی نخواهد برد. بر عکس، اگر این موضوع قاعده بگیرد و به تدریج نویسندگان و مترجمان آن را به کار گیرند، صورتهای شکسته در ذهن نویسنده و خواننده جا خواهد افتاد.» به باور صلحجو مسئله این نیست که چه واژههایی را باید و یا نباید شکست. او میگوید باید با استفاده از قواعدی خاص بتوانیم بفهمیم از میان واژههای شکسته کدامها را باید شکسته نوشت. اگر صورتهای شکستهی واژههای فارسی مشخص بشود و نویسندگان و مترجمان از آن صورتها استفاده کنند و به دنبال آن فرهنگنویسها هم آنها را در فرهنگها مدخل کنند چه بسا نقطهی ختمی بشود بر آشفتهبازارِ شکستهنویسی. صلحجو هشدار میدهد مبادا با«املای نامتعارف» بنویسید و استدلال میکند از آنجا که ما هم حافظهی صوتی داریم و هم حافظهی تصویری، اگر سرِخود و غیرِ قانونمند حافظهی تصویری را دستکاری کنیم در مسیر ارتباط خواننده و کتاب دستیدستی اختلال(نویز) ایجاد کردهایم و کتابخوانی را برای خواننده به کتیبهخوانی مبدل میکنیم. به باور او درست است که انسان اهل چالش است و از درگیری با مشکلات لذت میبرد و بخش مهمی از لذت ادبی در همین امر نهفته است، اما اگر این چالش فراتر از توانایی ما باشد، لذت به اضطراب بدل میشود. نویسنده و مترجم باید به یاد داشته باشند که به طور معمول خواننده«خاموشخوان» است و، به طورِ معمول، در خاموشخوانی بخشهای گفتوگویی را تندتر از بخشهای توصیفی(غیرگفتوگویی) میخواند و معمولاً هر خوانندهای، به خصوص اگر با تجربه باشد، توانایی شکستن کلمه در گفتوگوها را دارد، البته اگر اصول نحو گفتاری رعایت شده باشد. پس بهتر است با دستکاریِ باریبههرجهت، واژه را دیرخوان نکنیم که این دیریابیِ«واژه یا عبارت» لذت خواندن و درک مطلب خواننده را از بین میبرد و یا کم میکند. صلحجو با شکستهنویسی در«حد معتدل» مؤافق است. اگر میخواهید در بارهی این«حد» بیشتر بدانید خواندن این کتاب را از دست ندهید.
من سردم است و میدانم